فلسفه برای کودک (فبک)
پرورش تفکر، گفت‌وگو، پرسشگری و توانایی دیدن مسائل از زاویه‌های مختلف در کودکان.
💭 چرا فلسفه برای کودک؟
اینکه چرا جای خالی برنامه آموزشی فلسفه برای کودک (فبک) در سیستم رسمی آموزش مشهود و نمایان است، به این دلیل است که در نظام آموزش سنتی ما، نیازهایی از قبیل آموختن مهارت خوب گوش کردن و قضاوت نکردن، تفکر، همدلی، شناسایی مسئله و ارائه راه‌حل‌های متناسب با آن دیده نشده است.
پرداختن به موضوعات پر اهمیتی مانند دوستی، شناخت واقعیت، درک مفهوم اختلاف و یافتن معنای هر چیز، جای خود را به مهارت حفظ کردن کلمه به کلمه متن کتاب، حل صفحات بی‌شمار کتاب‌های کار و مکمل آموزشی و دانستن شکل‌های متفاوت فرمول‌های ریاضی و علوم داده است.
🎯 هدف برنامه فبک در دبستان پویش
هدف و انگیزه اصلی از ارائه این برنامه درسی در دبستان پویش این است که به کودکانمان بیاموزیم:
بیان دیدگاه
چگونه می‌توانند دیدگاه خود را بیان کنند و شنونده نظرات و تفکرات دیگران باشند؟
خوب گوش کردن
چگونه مهارت خوب گوش کردن را بیاموزند و بدون قضاوت با دیگران تعامل و گفت‌وگو داشته باشند؟
دفاع منطقی از دیدگاه
چگونه با آگاهی از دیدگاه دیگران، از نظرات خودشان به شکل درست دفاع کنند؟
🧑🏫 نقش معلم در فبک
در برنامه آموزشی فبک، معلم نقش راهنما و تسهیلگر را دارد. او با ایجاد فضای مناسب و جذاب برای گفت‌وگو شرایطی را ایجاد می‌کند تا بچه‌ها بدون قضاوت خود و دیگران، به شکل منطقی و در قالب گروه، مسئله مطرح شده را بشناسند و برای آن راه‌حل ارائه دهند.
🔎 حلقه کندوکاو
فبک سه جنبه مهم اندیشه و تفکر را از طریق ایجاد حلقه کندوکاو یا انجمن تحقیق به کودکان آموزش می‌دهد تا آن‌ها بتوانند به پاسخ پرسش‌هایشان به شکل صحیح و منطقی برسند.
در این حلقه کودکان دایره‌وار و چشم در چشم هم می‌نشینند و درباره موضوعی که تسهیلگر از طریق خواندن کتاب ارائه می‌کند، نظرات خود را مطرح می‌کنند و به این ترتیب توانایی پرسشگری و خلق ایده در وجود آن‌ها شکل می‌گیرد.
❓ پرسش‌هایی برای اندیشیدن
پرسش‌هایی که در این حلقه مطرح می‌شوند می‌توانند از جنس پرسش‌های عمیق و قابل گفت‌وگو باشند:
🧠 سه سطح اندیشیدن در فبک
سطوح اندیشیدن در فلسفه برای کودک با تقویت سه مرحله تفکر معنا می‌یابد:
تفکر نقادانه
در این مرحله از تفکر به کودکان آموزش داده می‌شود تا اطلاعات مربوط به موضوع مورد بحث را کشف کنند، آن‌ها را با توجه به ملاک‌های مناسب بررسی کرده، بر اساس نیاز دسته‌بندی کنند، با منطق مورد ارزیابی و تحلیل قرار دهند و در نهایت استدلال نمایند تا به یک نتیجه قابل اطمینان درباره مسئله برسند.
این شیوه از تفکر مسئله را موشکافی می‌کند تا کودکان متوجه شوند که معنای نقد هر موضوعی، سنجش آن است، نه ایراد گرفتن، بهانه گرفتن یا عیب‌جویی از آن.
تفکر خلاقانه
تفکری است سازنده و مبتنی بر تجربه که بر اساس تصاویر، تماثیل، احتمالات و گزینه‌هایی که در ذهن کودکان ایجاد می‌شود معنا می‌یابد.
این شیوه، دانش‌آموزان را در حلقه کندوکاو و گفت‌وگوهای مشترک بین خودشان قرار می‌دهد تا افکار و ایده‌هایشان را پرورش، ارزیابی و ارائه کنند.
تفکر مراقبتی
در تفکر مراقبتی تأکید را بر روی چیزی قرار می‌دهیم که به آن احترام می‌گذاریم و قدر و ارزش آن را می‌دانیم.
این مرحله از تفکر زمانی برای کودک معنا پیدا می‌کند که بدون جبر و تعصب نسبت به موضوعی، بر اساس شوق و دغدغه ذهنی و درونی خود نسبت به آن تفکر کند و با دقت و بر اساس مسئولیت ایجادشده برایش، خود را موظف بداند که از تمام خلاقیتش استفاده کند تا راه‌حل مناسب برای مسئله ذهنی‌اش بیابد.
در تفکر مراقبتی نه تنها موضوع مورد اندیشه اهمیت بسزایی دارد، بلکه روش و شیوه تفکر برای رسیدن به پاسخ نیز حائز اهمیت است.
پرسیدن، گفت‌وگو کردن، اندیشیدن
فبک به کودکان کمک می‌کند تا فقط به دنبال پاسخ نباشند، بلکه یاد بگیرند چگونه سؤال بپرسند، چگونه فکر کنند و چگونه در کنار دیگران به یک مسئله نگاه کنند.
